PREDSTAVLJAMO AUTORA

HENRI MILER – PORNOGRAF ILI PROROK?

Kada sam bio tinejdžer među policama osrednje popunjene roditeljske kućne biblioteke pronašao sam… knjige. Čudne knjige. Jezik, stil napisanog u njima bio je sasvim neobičan, provokativan i uzbuđujući. Iskreno, tada nisam mnogo razumeo od napisanog. Bilo je puno “seksi” scena koje su se ponekad završavale bizarnim filosofskim citatima, buntovničkim, nihilističkim i tragikomičnim scenama, ili opisima povraćanja?! Malo je reći da sam bio oduševljen!

Kakve su, dođavola, to romani? I ko to čita? Pitao sam roditelje o tome, uvijeno i stidljivo, ali ispalo je da su oni čitav komplet romana dobili na poklon, i da iz tih romana nisu pročitali ni redak. To je bilo moje neotkriveno blago! Kao još uvek nedovoljno iskusan i naivan čitalac (a pritom u zbunjujućim i neobuzdanim godinama) progutao sam u rekordnom roku čitav opus pisca čije ime do tada nisam znao. Ostao sam opčinjen i zauvek promenjen. Na romanima je pisalo – Henri Val Miler – Ružičasto raspeće…

Henri je postao moja velika (možda i najveća) književna inspiracija i uzor. Možda sam upravo tih godina otkrio koliko i kako književnost, kako nešto napisano na papiru, može biti moćno i nesputano. U Milerovim romanima otkrio sam pravu umetnost. Ko je dakle Henri, Hen ili Val, kako bi ga zvale njegove muze i ljubavnice iz (autobiografskih) romana, i zašto je on značajan za okvire moderne svetske književnosti?

Henri Valentajn Miler (živeo od 1891. do 1980.) bio je američki avangardni pisac najpoznatiji po raskidu sa, u to vreme postojećim i opšteprihvaćenim književnim formama, i po invenciji novog tipa polubiografskog romana koji je u sebi imao mešavinu brojnih ideja i aspekata – studiju ličnosti, društvenu kritiku, filosofska razmišljanja, namerno neuobličen tok svesnih misli, ali i eksplicitni rečnik seksa, nadrealizam i misticizam.

Njegovi najupečatljiviji primeri ove vrste neobične i lepršave proze jesu Jarčeva i Rakova obratnica, Crno proleće i trilogija Ružičastog raspeća (Pleksus, Seksus, Neksus), koji se u velikoj meri zasnivaju na njegovim ličnim iskustvima i doživljajima iz Njujorka i Pariza, gde je ovaj živeo liberalnim stilom života, često na ivici egszistencije, u stalnom i bliskom kontaktu sa najnižim ali baš zato i najfascinantnijim slojevima društva. Zbog oštrog jezika i nekonvencionalnog stila njegovi radovi su bili dugo zabranjeni u SAD-u (sve do 1961. godine).

Miler je veći deo detinjstva proveo u Bruklinu, tadašnjem sirotinjskom kraju Njujorka, gde je sve vrilo od različitih nacija i tradicija u američkom “loncu za kuvanje”, i gde su se siromašne doseljeničke porodice borile da prežive, stvarajući tako ono što danas zovemo “Američki san”. Američki san je često bio tek običan košmar, a jad, čemer i očaj nižih slojeva društva veoma je izrazit element svih Milerovih dela. Iz mlađih dana potiče i njegova sklonost ka socijalističkoj i marksisičkoj misli koja je praktično bila zabranjivana i proganjana u Americi, naročito u periodu “Lova na veštice”, odnosno tokom progona deklarisanih i lažno žigosanih komunista.

Miler se prvi put ženio 1917. god. ali je 1923. upoznao “misterioznu i egzotičnu” plesačicu Džun Mansfild koja je postala njegova muza i oslobodila njegov kreativni genij zarobljen u tamnici službeničkog tavorenja u firmi “Vestern juniona” gde je Miler u to vreme radio. On daje otkaz na osrednje plaćenom ali sigurnom radnom mestu i u potpunosti se posvećuje pisanju. Svoje “oslobođenje”, kako materijalno, bračno, tako i seksualno, filosofsko i društveno-političko, Miler kasnije vividno i provokativno opisuje u autobiografskoj trilogiji Ružičasto raspeće kojim se predstavlja kao pisac novog fascinantnog stila.

U intimni odnos između Milera i Džun Mansfild 1925. godine ulazi umetnica Marion (alijas Džin Kronski) koja počinje i da živi sa njima 1926. god. Već sledeće godine Džun i Džin napuštaju Milera i odlaze u Pariz u istraživanju svoje lezbijske veze, a ove seksualne peripetije Henri Miler detaljno i posvećeno opisuje u narednim romanima, baš kao i svoje frustracije i očaj zbog toga što ga je Džun ostavila. Tako se romani Neksus i njegovi “nastavci” Seksus i Pleksus dosta baziraju na erosu i problematičnim i komplikovanim ljubavnim odnosima između većeg broja likova, što je bilo prilično šokantno za tadašnju čitalačku publiku pa se Milerovi romani zabranjuju.

Zbog nemogućnosti da se afirmiše kao autor, Henri, zajedno sa Džun, odlazi 1928. god u Evropu i živi dobar niz godina u Parizu, a sve na račun Džuninih “obožavatelja” i “sponzora”, zbog kojih Miler ima česte i nekontrolisane izlive ljubomore. Miler živi u prestonici Francuske praktično bez para i izvora sredstava, često na ulici i u krugu sličnih umetnika i avangardista, gde stiče veliki broj prijatelja i istomišljenika, iako gotovo na ivici egzistencije. Sve se to menja kada upoznaje Anais Nin, kubansko-francusku pesnikinju i spisateljicu koja svoje solidno materijalno stanje koristi da pomogne Mileru i njegovoj stvaralačkoj borbi. Miler objavljuje Rakovu obratnicu 1934. god, prvi priznati roman u svojoj karijeri kojim ovaj liberalni autor postaje poznat široj književnoj javnosti.

Anais postaje Milerova ljubavnica i sama obimno i detaljno opisuje svoj komplikovani odnos sa Henri Milerom i njegovom, tada još uvek zvaničnom suprugom, Džun. Miler se razvodi od Džun 1934. Godine i nastavlja svoj život sa Anais, iako sa čestim prekidima. U međuvremenu Miler postaje inostrani saradnik veoma čitanog i poznatog američkog dnevnog lista Čikago Tribjun gde objavljuje svoje kratke forme (često pod drugim imenima). Miler širi krug svojih poznanika umetnika, postaje doživotni prijatelj sa britanskim autorom Lorensom Darelom i potpada pod snažan uticaj francuske nadrealističke škole i misli.

Milerovi romani tokom 40-ih godina 20. veka štampaju se i objavljuju u Evropi i na njima se stavljaju zvanične carinske oznake i žigovi – “Ne unositi na teritorije SAD-a ili V. Britanije”. Tako ovi romani često eksplicitno seksualnog sadržaja dobijaju status kultne andergraund literature koja se u Sjedinjene države švercuje i osvaja sve širu liberalnu publiku, a sam autor dobija sve veći broj poklonika i ljubitelja.

Henri Miler se prvi put štampa u SAD-u tek 1961. god, što je dovelo do niza sudskih procesa u kojima se pozivalo na američke zakone protiv pornografije. Američki vrhovni sud je nakon tri godine teških i mukotrpnih suđenja odbacio sve optužbe i proglasio Milerove romane validnim književnim delima. Ovaj događaj postao je jedan od presudnih trenutaka u pokretu koji je kasnije postao poznat pod nazivom “Američka seksualna revolucija 60-ih”.

Henri Miler je uticao svojim radom i liberalnim shvatanjima u životu, politici i umetnosti na čitavu plejadu savremenih umetnika i književnika, između ostalih i na Čarlsa Bukovskog, koji svojim grubim i eksplicitnim jezikom (doduše znatno svedenijim i prozaičnijim) nailazi na iste osude i kritike (al kasnije i na priznavanje i poštovanje) kao par decenija stariji Henri. Oslobođenje ljudi i umova od stega postojećih društvenih normi i (često besmislenih i obezhumanjenih) pravila i stavova, glavna je tema i ideja njihovog stvaralaštva.

Оставите одговор

Ваша адреса е-поште неће бити објављена. Неопходна поља су означена *